Trong tháng 7 này, một số gia đình tù nhân đã lên tiếng với dư luận xã hội về việc hệ thống nhà tù ở Việt Nam không cho phép tù nhân nhận đồ thực phẩm từ bên ngoài gửi vào, trong những lần thăm gặp hoặc gửi qua bưu điện. Các phạm nhân chỉ có một lựa chọn duy nhất đó là phải mua đồ thực phẩm do nhà tù cung cấp.
Các nhà tù thực hiện việc này dựa trên quy định tại Điều 2 Thông Tư số 65/2026/TT-BCA do Bộ Công An đặt ra hiện đã có hiệu lực kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2026. Theo đó, có 12 nhóm đồ vật mà người tù bị cấm không được tàng trữ hoặc sử dụng trong nhà tù. Khoản 11 của điều này quy định chung rằng “cấm đưa vào nơi chấp hành án phạt tù của phạm nhân” “Thực phẩm tươi sống hoặc thực phẩm đã qua sơ chế, chế biến nhưng không có điều kiện bảo quản, không bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm.”
Quy định này theo sự giải thích một chiều áp đặt của Bộ Công An thì là để loại bỏ những thực phẩm không đảm bảo an toàn nhằm giữ sức khoẻ cho tù nhân. Tuy nhiên cần phải thấy rằng đây là một quy định trái luật và vô nhân đạo
Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, các văn bản dưới luật do các cơ quan hành pháp ban hành không được trái với các quy định đã được ghi trong Hiến Pháp và luật do Quốc Hội ban hành. Điều 23, Luật Thi Hành Án Hình Sự 2025 đã ghi rõ “phạm nhân có quyền” được bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, được tôn trọng danh dự và nhân phẩm, được đảm bảo chế độ ăn uống và chế độ chăm sóc y tế. Khi đã là quyền thì tù nhân phải là người tự do được lựa chọn những điều kiện phục vụ cho cuộc sống của họ. Sự bảo hộ của nhà tù đặt cạnh quyền của tù nhân trong trường hợp này sẽ phải được hiểu là sự đáp ứng các nghĩa vụ của họ để làm sao quyền của phạm nhân phải được phát huy tối đa.
Trong thực tế, hơn ai hết, tù nhân và người nhà của họ đều hiểu rất rõ các điều kiện bảo quản thực phẩm trong môi trường nhà tù. Người thân của tù nhân đều biết cách chuẩn bị cho người tù những thực phẩm có thể bảo quản dài ngày trong điều kiện phòng giam. Thực tế đã chứng minh từ trước đến nay, chính nhà nước Việt Nam cũng chưa hề ghi nhận có vụ ngộ độc thực phẩm nào của tù nhân do sử dụng thực phẩm từ người nhà gửi tới. Do đó, quy định trên của Bộ Công An chỉ là một hình thức mới được bày ra để hạn chế những hoạt động tình cảm gắn kết giữa người tù và người thân của họ. Không những thế, ai cũng biết rằng từ trước đến nay hệ thống nhà tù ở Việt Nam đang cung cấp các loại hàng hoá dịch vụ với giá cả vô cùng đắt đỏ và chất lượng rất tệ. Với quy định mới này, Bộ Công An đang duy trì và phát triển triệt để mô hình kinh doanh “một mình một chợ” cưỡng bức người mua ở trong trạng thái không có sự lựa chọn nào khác. Như vậy, quy định trên của Bộ Công An không những trái luật mà còn rất vô nhân đạo và độc ác.
Để làm thay đổi tình trạng này, các gia đình tù nhân nên ghi chép lại chính xác giá cả hàng hoá mà tù nhân đã phải mua tại từng thời điểm so với giá cả bên ngoài. Các dữ liệu này cần phải được báo cáo cho Liên Hiệp Quốc để họ có thể chất vấn chính quyền Việt Nam trong các kỳ kiểm điểm về nhân quyền trong tương lai.
BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam