Hình ảnh chỉ mang tính minh họa.
Trong hơn 10 năm gần đây, tuyệt thực ở trong tù đã được nhiều tù nhân lương tâm và tù nhân chính trị ở Việt Nam sử dụng để đấu tranh với chính quyền cộng sản Việt Nam.
Gần đây nhất, tại Trại Giam Xuyên Mộc, tù nhân lương tâm Trần Bang* và một số tù nhân khác đang tuyệt thực để phản đối việc Bộ Công An của chính quyền Việt Nam ban hành Thông Tư số 88/2026 cấm tù nhân nhận đồ thực phẩm do người nhà gửi vào.
Trước hết cần phải khẳng định rằng Thông Tư số 88/2026 là một văn bản thể hiện sự độc đoán trong phương thức quản lý và phơi bày không cần giấu diếm sự vô nhân đạo của chính quyền Việt Nam đối với những người tù. Họ biến nhà tù thành cái chợ mà ở đó chỉ một mình họ được bán hàng. Trong cái chợ đó, người tù bị bóp cổ về giá khi bị buộc phải mua hàng của họ để duy trì sự sống cho mình trong những năm tháng lao tù. Do vậy, việc các tù nhân, người thân của tù nhân và bất cứ ai quan tâm tới nhân quyền ở Việt Nam đều muốn đi tìm các phương thức đấu tranh buộc chính quyền Việt Nam phải huỷ bỏ hoặc sửa đổi thông tư này. Đây là việc làm cần thiết mang tính thời sự.
Tuy nhiên, lựa chọn phương thức đấu tranh nào lại là điều cần cân nhắc để đảm bảo phải có hiệu quả cao nhất trong bối cảnh chính quyền Việt Nam hiện nay được xếp hạng là một trong số những thể chế lưu manh và có dã tâm trên thế giới.
Tuyệt thực là một phương thức đấu tranh mà ở đó những người tù đã mang chính mạng sống của mình ra làm phương tiện để gây sức ép đối với những thế lực đang dùng bạo quyền cai trị con người. Phương thức đấu tranh này tạo nhiều sự xúc động và ấn tượng sâu sắc với các tổ chức và cá nhân bảo vệ nhân quyền. Tuy nhiên, qua theo dõi các cuộc tuyệt thực của các tù nhân Việt nam trong hơn 10 năm qua thì chúng ta cần nói thẳng rằng chúng không đạt được mục tiêu đã đề ra. Chính quyền Việt Nam đã từng bước hoàn thiện quy trình xử lý vụ việc khi có người tù tuyệt thực. Họ cắt cử tù nhân tay chân của họ canh gác theo dõi để thu thập thông tin về tình trạng của người tù tuyệt thực. Từ những thông tin này họ lên kế hoạch sẵn sàng áp dụng các biện pháp y tế khi cần thiết. Điều này khiến họ giữ được thế với dư luận quốc tế rằng họ tôn trọng quyết định cá nhân của người tù nhưng vẫn đang đảm bảo các biện pháp cứu trợ nhân đạo khi cần thiết. Khó có tổ chức quốc tế nào có thể chê trách họ được về cách xử lý như vậy. Mặt khác, họ huy động các tù nhân khác quấy nhiễu, châm chọc và cô lập người tù đang tuyệt thực. Rất nhiều người đã bị những đám người này làm nhục khi không thể hiện rõ từ đầu giới hạn của việc tuyệt thực là bao nhiêu ngày, tuyệt thực hay là bỏ bữa hạn chế ăn uống.
Ngoài ra, dữ liệu trò chuyện của chúng tôi với những cựu tù nhân đã từng tuyệt thực trong thời gian bị tù đày tại Việt Nam ghi nhận có một sự tàn phá sức khoẻ rất lớn và những nỗi ám ảnh tâm lý nặng nề. Vì vậy, chúng tôi mong muốn mỗi tù nhân trước khi thực hiện việc tuyệt thực hoặc bỏ bữa dài ngày cần cân nhắc tính hiệu quả của phương thức đấu tranh này.
Đấu tranh với một thể chế lưu manh, bạo quyền nên xác định là một cuộc đấu tranh dài hơi giống như cuộc chạy tiếp sức đường dài. Mỗi cá nhân chỉ cần hoàn thành tốt một công việc phù hợp với khả năng trong hoàn cảnh của mình. Một văn bản mà ở đó chính quyền thể hiện rõ sự vô nhân đạo và đồng thời nó xâm phạm trực tiếp tới quyền của mình thì không có lý do gì mà người tù và những người thân của họ lại bỏ qua quyền gửi đơn khiếu nại tới chính quyền Việt Nam yêu cầu họ phải xoá bỏ hoặc sửa đổi. Điều quan trọng là đừng kỳ vọng chính quyền Việt Nam sẽ giải quyết đơn của mình ngay lập tức. Hãy chỉ làm những gì quyền mình được làm. Phần việc còn lại, hãy để các định chế của Liên Hiệp Quốc, các quốc gia văn minh trên thế giới và các tổ chức bảo vệ nhân quyền quốc tế sẽ nói chuyện lại với chính quyền Việt Nam thông qua nhiều cơ chế quan hệ khác nhau mà ở đó Việt Nam chỉ có con đường duy nhất đó là phải từng bước thay đổi trước sức ép mềm của quốc tế.
--
* Ông Trần Bang là một nhà hoạt động xã hội ở Việt Nam. Ông là một chuyên gia thuỷ lợi giỏi tham gia nhiều công trình thuỷ điện quan trọng ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Năm 2022 chính quyền Việt Nam bắt giam ông và kết án ông 8 năm tù giam với cáo buộc hoạt động nhằm lật đổ chính quyền. Hiện nay ông đang bị buộc thi hành án tại Nhà Tù Xuyên Mộc, một trong số 9 nhà tù được thiết kế có khu giam giữ những người bất đồng chính kiến.
BPSOS - Đề Án Dân Quyền Việt Nam