Vào ngày 1 tháng 4 năm 2026, Chính Phủ Việt Nam đã ban hành Nghị Định số 109/2026/NĐ-CP quy định về Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực “bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã”. Nghị định này sẽ có hiệu lực vào ngày 18 tháng 5 năm 2026.
Một nội dung quan trọng trong nghị định này đó là việc trao cho chủ tịch uỷ ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền xử phạt tới 25 triệu đồng và được đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước giấy phép hành nghề của luật sư (Khoản 1 Điều 84).
Những hành vi của luật sư bị cho là vi phạm pháp luật được liệt kê khá nhiều trong các Điều 7, Điều 8, Điều 9 và Điều 10. Trong số này có ba hành vi đáng chú ý đó là: “có hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng - Khoản 6 Điều 8; có ứng xử, phát ngôn hoặc có hành vi làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của nghề luật sư hoặc gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự - Điểm e Khoản 7 Điều 8; có sự tham gia lôi kéo, kích động, mua chuộc, cưỡng ép người khác tập trung đông người để gây rối trật tự công cộng, thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự - Điểm đ Khoản 8 Điều 8.”
Đây là những hành vi rất mơ hồ dễ bị diễn giải chủ quan theo ý của các công chức khi luật sư thực hiện quyền hành nghề của mình để bảo vệ cho các thân chủ trong các hoạt động pháp lý có tính xung đột với chính các công chức nhà nước này.
Điều đáng chú ý khác nữa đó là theo quy định tại Điều 9 Nghị Định 121/2025/NĐ-CP thì việc cấp và thu hồi giấy phép hành nghề luật sư hiện nay thuộc thẩm quyền của chủ tịch uỷ ban nhân dân cấp tỉnh. Dù còn rất nhiều điều đáng bàn nhưng dẫu sao quy định này cũng còn tương đối hợp lý khi xã hội Việt Nam đang tồn tại hai thực trạng: thứ nhất, các luật sư bắt buộc phải hoạt động hành nghề trong một đoàn luật sư được phân theo lãnh thổ mỗi tỉnh. Đây là một tổ chức nghề nghiệp. Vì vậy sự quản lý thuộc thẩm quyền cấp tỉnh là có tính tương xứng. Thứ nhì, sự va chạm các vấn đề pháp lý của người dân với quan xã thường đa dạng, phức tạp và nhiều hơn rất nhiều so với sự va chạm với quan tỉnh.
Do vậy, nếu sau này có văn bản điều chỉnh trao cho chủ tịch uỷ ban nhân dân cấp xã cả quyền cấp và thu hồi giấy phép hành nghề của luật sư thì sẽ xảy ra tình trạng quan xã sẽ trở thành người nắm trọn số phận của luật sư. Tình trạng này sẽ khiến cho các vụ việc pháp lý cấp địa phương vốn đã không được quan xã giải quyết rốt ráo thì nay lại càng trở lên trì trệ hơn khi luật sư phải luôn luôn canh chừng bảo vệ tấm giấy phép hành nghề của chính họ trong khi bảo vệ thân chủ.
BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam