[ ĐÓ LÀ PHẢN ĐỘNG] Cùm chân và biệt giam tù nhân là một hình thức trừng phạt con người vô nhân đạo. Vì vậy, các quốc gia văn minh trên thế giới đã bỏ hình thức trừng phạt này. Do đó, việc tiếp tục duy trì hình thức tra tấn con người bằng cách cùm chân trong buồng biệt giam thiếu ánh sáng và vệ sinh căn bản là hành vi đi ngược lại trào lưu tiến bộ của thế giới và đó chính là phản động.
Câu chuyện dưới đây kể về một người tù nhân lương tâm đã bốn lần bị đưa vào buồng kỷ luật biệt giam. Đã bị đưa vào buồng kỷ luật biệt giam thì ắt hẳn sẽ bị cùm chân. Trải qua bốn lần bị biệt giam và cùm chân bởi Trại Tạm Giam Công An Thành Phố Đà Nẵng và Trại Giam Xuân Lộc, anh có nhận xét rằng buồng biệt giam nào cũng vậy. Chúng không phải là những căn buồng theo nghĩa thông thường. Khi cánh cửa sắt đóng lại, buồng biệt giam chính là căn ngục tối tăm giam cầm, đày đọa thể xác tù nhân và tra tấn tinh thần của họ trong suốt mười ngày bị trừng phạt đó. Đó là mười ngày chiếc cùm sắt nghiến lên cổ chân của người tù khiến họ không còn sự tự do di chuyển nào theo nghĩa đen dù chốn ngục tối chỉ rộng vài mét vuông này. Đó là mười ngày người tù không được tắm giặt. Đó là mười ngày người tù phải ăn và ngủ ngay bên cạnh các chất thải của chính mình và sự quấy nhiễu của các loại côn trùng như ruồi, muỗi, kiến, gián…
Lần thứ nhất
Mười ngày trước hôm Toà Án Thành Phố Đà Nẵng đưa anh ra xét xử sơ thẩm (ngày 25 tháng 5 năm 2023) với cáo buộc anh phạm tội “Làm, tàng trữ, phát tán, tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” quy định tại Điều 117 Bộ Luật Hình Sự.
Đó cũng là thời điểm gần tròn chín tháng anh xa cách vợ và ba đứa con nhỏ. Họ bặt tin nhau bởi kẻ nằm trong nhà đá với bốn bức tường câm và người ở bên ngoài vật lộn với đời sống mưu sinh nuôi ba đứa con thơ. Ngay cả việc anh bị cùm chân trong buồng biệt giam cũng không ai được biết bởi trại giam không gửi thông báo cho người thân của anh.
Nhưng ngày xét xử cũng không phải là ngày người thân của anh được biết tình trạng anh vừa bị cùm chân trong buồng biệt giam. Phiên toà tuy được gọi là công khai nhưng anh và người thân không được gặp nhau. Họ chỉ biết chuyện anh bị cùm chân trong buồng biệt giam này qua những lần thăm gặp khi anh đã bị đưa tới Trại Giam Xuân Lộc.
Lần thứ nhì
Ngày 30 tháng 8 năm 2023. Vẫn là Trại Tạm Giam Công An Thành Phố Đà Nẵng, họ tiếp tục cùm chân và giam anh vào ngục tối trong 10 ngày. Lý do để họ trừng phạt anh chỉ vì anh đã “chống đối việc ra toà phúc thẩm”
Tình tiết anh chống đối ra toà phúc thẩm được mô tả như sau: Năm giờ sáng, khi anh và những người tù khác còn chưa giấc thì có đâu một toán công an ập vào buồng giam cưỡng bức anh phải tới toà. Anh đã phản đối hành vi của nhóm người này bởi anh biết rằng theo Điều 346 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự thì anh có quyền được biết Quyết Định Đưa Vụ Án Ra Xét Xử trước ngày mở phiên toà ít nhất 10 ngày thông qua luật sư của mình để chuẩn bị mọi thứ. Nếu chỉ luật sư được biết mà luật sư không được quyền thăm gặp anh để trao đổi và bàn bạc thống nhất ý kiến trước khi ra toà thì liệu rằng phiên toà đó có còn là cuộc tranh luận công bằng vì công lý nữa hay không?
Tuy nhiên toán công an này đã không thèm đếm xỉa đến sự phản đối hợp pháp đó của anh. Họ dùng vũ lực của đám đông đè người để bắt và quăng anh lên xe thùng như quăng một con lợn đưa đến lò mổ thịt. Không một ai trong toán tay đao tay thước đó im lặng như những cổ máy nhưng ánh mắt họ nhìn anh với vẻ giễu cợt như muốn nói rằng “Nhân quyền à? Cứ vui vẻ tới toà đi! Chiều về sẽ được biết nhiều nhân quyền đang chờ đợi!!!” Và chiều hôm đó, Trại Tạm Giam Công An Thành Phố Đà Nẵng đã tống anh vào buồng kỷ luật, cùm chân anh để anh nằm suy ngẫm. Và cũng như lần thứ nhất, cho đến nay, Trại Tạm Giam Công An Thành Phố Đà Nẵng vẫn đang nợ người thân của anh một tờ thông báo nêu rõ lý do cùng các căn cứ pháp lý cho việc kỷ luật anh.
Lần thứ ba
Ngày 27 tháng 11 năm 2024. Khi đó, anh đang bị cải tạo tại Trại Giam Xuân Lộc nằm ở Tỉnh Đồng Nai – một nhà tù nằm cách xa nơi vợ con anh đang ở ngoài Đà Nẵng gần 1000km.
Không rõ anh có biết không, nhưng những cựu tù nhân lương tâm đã ngồi lại tổng kết cùng nhau để nhận ra rằng đó là một kịch bản quen thuộc của bất cứ trại tù nào đối với bất cứ tù nhân lương tâm nào. Kịch bản đó là dùng những tù nhân phi chính trị có máu giang hồ chủ động gây sự với tù nhân lương tâm để tạo thành một cuộc xô xát. Từ đó, lấy cớ để kỷ luật những người tù nhân lương tâm.
Anh kể với người nhà rằng, ở trại tù này có một người tù anh không hề quen biết tối ngày chỉ làm một việc đó là chửi bới và vu khống những điều bịa đặt cho anh. Anh đã kiên nhẫn nhiều lần đề nghị cai ngục giải quyết chuyện này nhưng không lần nào được chấp nhận. Vào ngày 27 tháng 11 năm 2024, vẫn tiếp tục chửi bới và lăng mạ anh. Khi anh đi tới gần người này với mục đích cần nói chuyện rõ ràng với họ thì đã bị gây sự biến thành một cuộc xô xát và kết cục anh bị đưa đi cùm chân trong buồng biệt giam còn người kia thì không.
Người thân của anh nói rằng lần kỷ luật này họ cũng không nhận được thông báo của trại tù.
Lần thứ tư
Đó là ngày 30 tháng 4 năm 2025. Đây là lần duy nhất trong bốn lần bị cùm chân trong buồng biệt giam mà người nhà của anh nhận được thông báo cho biết họ đã kỷ luật anh.
Nhưng chúng ta hãy cùng nhau nhìn trên tờ thông báo này để xem họ viết những gì: “vi phạm Nội quy cơ sở giam giữ”. Phải chăng họ cũng biết che đậy một kịch bản cũ vừa diễn lại lần hai mà ở đó dù anh có muốn hay không cũng buộc phải nhập vai chịu trận?
Anh kể cho người thân nghe rằng, vụ bị chửi bới và vu khống vừa qua đi thì bây giờ anh lại phải chịu đựng cảnh sống chung với một bạn tù cứ một giờ sáng lại nhảy đầm và ca hát trong buồng. Và rồi việc gì đến ắt phải đến đó là một cuộc xô xát để dẫn đến chỉ mình anh tiếp tục vào buồng biệt giam để cùm chân trong 10 ngày.
Tuy nhiên, chưa hết bởi hiện nay anh vẫn đang bị tiếp tục nhốt trong phòng giam riêng. Tuy không bị cùm chân và không phải sống chung với chất thải của mình nhưng đó vẫn là một ngục tối tăm không ánh sáng sau khi cánh cửa sắt khép lại. Ngoài ra, anh còn bị hạn chế thăm gặp với người thân và hạn chế mua đồ sinh hoạt cho đến khi nào những viên cai ngục cho rằng anh đã tiến bộ chấp nhận sự cải tạo nhục hình. Đây có phải là hình thức trừng phạt kép không? Nó có vô nhân đạo không khi không cho người tù được ăn uống đầy đủ bằng tiền của chính họ? Lại vẫn cần thêm nữa, khi một mặt trại tù nói cần sự phối hợp của gia đình để động viên và giáo dục phạm nhân nhưng đã cấm hoặc hạn chế thăm gặp rồi thì họ động viên và giáo dục phạm nhân kiểu gì khi hình thức thăm gặp vốn được coi là một nhu cầu tối quan trọng của đời sống con người?
Anh trong câu chuyện ngắn trên là ai, chắc hẳn nhiều người quan tâm tới nhân quyền ở Việt Nam đều có thể đoán được. Anh là Bùi Tuấn Lâm, một người hoạt động nhân quyền trong phong trào dân sự Con Đường Việt Nam.
Nhưng điều quan trọng hơn đó là câu chuyện bốn lần bị cùm chân trong buồng biệt giam của anh đang được nhiều các chuyên gia nhân quyền công tác trong nhiều định chế khác nhau của Liên Hiệp Quốc dành nhiều sự chú ý. Họ chú ý bởi mới đây thôi đại diện chính quyền Việt Nam đã lớn tiếng tuyên bố rằng “về biệt giam và cùm chân của phạm nhân thì tôi KHẲNG ĐỊNH là không có việc đó ở trại giam của Việt Nam”. Người đại diện của nhà nước Việt Nam đó là bà Lê Thị Thu Hà giữ chức vụ Phó Phòng 6, Vụ Đối Ngoại, Bộ Công An. Bà Lê Thị Thu Hà đã khẳng định như thế trong phát biểu của bà trước các chuyên gia nhân quyền Liên Hiệp Quốc tại Geneva, Thuỵ Sĩ trong khuôn khổ phiên rà soát tình hình Việt Nam thực thi Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị.
Lương tri và trách nhiệm công việc đang hối thúc các chuyên gia nhân quyền công tác trong các định chế khác nhau của Liên Hiệp Quốc đi tìm sự thật ẩn giấu đằng sau phát biểu mạnh mẽ của đại diện chính quyền Việt Nam trước quốc tế trong khi thực tế Bùi Tuấn Lâm và còn biết bao người tù Việt Nam khác vẫn đang chịu đoạ đày trong ngục tù biệt giam với chiếc cùm thép lạnh lùng.
Hãy cùng với BPSOS thực hiện một dự án thu thập và chuyển tới các chuyên gia nhân quyền tất cả những gì mà tù nhân Việt Nam đang phải chịu đựng để họ kịp thời lên tiếng cùng chúng ta.