Trong hai ngày 7 và 8 tháng 7 vừa qua, Liên Hiệp Quốc đã tiến hành phiên rà soát việc thực thi Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị (International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR) với nhà nước Việt Nam.
Dẫn theo báo cáo của BPSOS và một số tổ chức xã hội dân sự khác, chuyên gia ủy ban công ước đã chất vấn nhà nước Việt Nam về vấn đề tự do thực hành niềm tin tôn giáo khi có hai nhóm tôn giáo Cao Đài và Hoà Hảo độc lập đã không thể đăng ký điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo. Trả lời cho câu hỏi này, bà Trần Thị Minh Nga, Phó Ban Tôn Giáo Chính Phủ thuộc Bộ Dân Tộc Và Tôn Giáo đã phát biểu rằng “Nhà nước Việt Nam không bắt các nhóm có tín ngưỡng tôn giáo phải đăng ký điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung, mà đó là do nhu cầu của những người theo tôn giáo đề nghị.” “việc họ đăng ký sẽ được nhà nước biết đến để đảm bảo tốt hơn việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo” “Nhà nước đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội cho những người tham gia. Và đây không phải là rào cản từ phía pháp luật mà là cơ sở để hoạt động tôn giáo được chính thức công nhận và bảo vệ.”
Thật ra, nội dung phát biểu trên của bà Trần Thị Minh Nga không có gì mới. Tất cả những gì bà Trần Thị Minh Nga phát biểu đều đã được ghi trong Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo 2016, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2018. Cốt lõi của đạo luật này cũng chính là bốn điều luật bà Trần Minh Nga viện dẫn bao gồm các Điều 5, 6, 16 và 18. Ngoài ra điều quan trọng không kém đó là trong đạo luật chuyên ngành về tự do tôn giáo này không có bất cứ điều luật nào nói đến việc cấm một điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung chỉ vì chưa đăng ký với chính quyền.
Cũng cần phải nhấn mạnh thêm rằng, các quy định cơ bản trong đạo luật tôn giáo mà bà Trần Thị Minh Nga vừa viện dẫn hoàn toàn phù hợp với các nội dung của Điều 18 trong ICCPR đang được tiến hành rà soát. Nội dung căn cốt của điều luật này khẳng định rằng mọi người đều có quyền tự do tôn giáo trong đó có quyền tự do biểu đạt niềm tin tôn giáo theo những hình thức khác nhau mà họ muốn. Những quyền này không có từ sự ban phát của bất của ai bởi chúng là quyền tự thân của mỗi người. Quyền tự do biểu đạt niềm tin tôn giáo chỉ có thể được điều chỉnh bởi luật pháp khi có căn cứ cho rằng sự biểu đạt đó xung đột với quyền và lợi ích hợp pháp của người khác hoặc có sự ảnh hưởng nhất định đến trật tự công cộng hoặc an toàn công cộng. Điều chỉnh không phải là sự cấm đoán mà đó chỉ là sự “sắp xếp lại cho hợp lý hơn” – Theo Từ Điển Hoàng Phê.
Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, chính quyền Việt Nam đã cố gắng duy trì tình trạng mập mờ để mọi người tự hiểu rằng một điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo chỉ có thể được phép tồn tại thông qua việc xin phép đăng ký và phải được chính quyền cho phép. Người dân ai ai cũng quá quen thuộc với câu hạch sách của các công chức chính quyền “đã đăng ký chưa và đã được ai cho phép chưa”
Do đó, về mặt hình thức thì đây là lần đầu tiên, chính quyền Việt Nam thông qua quan chức cao cấp của mình đã tuyên bố với quốc tế rằng đăng ký sinh hoạt tôn giáo không phải là một thủ tục bắt buộc.
Dưới góc độ luật học, phát ngôn này còn được coi như là một sự diễn giải luật và điều thú vị mang tính giá trị thực tiễn rất cao khi nó được diễn giải từ một người đại diện của nhánh hành pháp theo hướng có lợi cho người dân. Lời phát biểu này gợi cho mỗi điểm sinh hoạt tôn giáo một nhận thức mới mẻ rằng đăng ký sinh hoạt tôn giáo với chính quyền cũng được và không đăng ký với chính quyền cũng chẳng sao. Nếu việc đăng ký là quá khó khăn và rườm rà thì cứ việc tự do sinh hoạt tôn giáo mà chẳng cần lo lắng gì chuyện có nhất thiết phải đăng ký hay không.
Mời mọi người nghe và xem toàn văn lời phát biểu của bà Trần Thị Minh Nga trong phiên rà soát ICCPR tại thời điểm 1 giờ 29 phút 10 giây và 2 giờ 49 phút 25 giây của đường link sau đây: 4245st Meeting, 144th Session, Human Rights Committee (CCPR)
Lưu ý: đây là đường link trên trang web của Liên Hiệp Quốc. Để nghe bằng tiếng Việt, sau khi video khởi chạy hãy bấm vào biểu tượng cài đặt hình bánh xe góc phải bên dưới màn hình, chọn dòng Audio và chọn tiếp Original.
Ba Khía