Như chúng ta đã biết, trong hai ngày 7 và 8 tháng 7 năm 2025 vừa qua tại Geneva, Thuỵ Sĩ, các chuyên gia nhân quyền Liên Hiệp Quốc đã có các phiên trao đổi thuộc chu kỳ thứ tư về tình hình thực thi Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị (International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR) tại Việt Nam với một số vị đại diện của quốc gia này.
Trả lời cho các chất vấn của các chuyên gia nhân quyền Liên Hiệp Quốc về vấn đề giam giữ tù nhân, đại diện Bộ Công An, bà Lê Thị Thu Hà đã khẳng định rằng: “về biệt giam và cùm chân của phạm nhân thì tôi KHẲNG ĐỊNH là không có việc đó ở trại giam của Việt Nam”.
Đây là một thông tin hoàn toàn sai sự thật với những gì đang xảy ra tại Việt Nam.
Chỉ cần tìm kiếm trên mạng Internet với cụm từ “bị biệt giam và cùm chân” thì chúng ta sẽ nhận được vô số thông tin về các trường hợp những tù nhân lương tâm đã từng bị các trại tù đặt dưới sự quản lý của Bộ Công An ra các quyết định kỷ luật bằng biện pháp hà khắc “đưa vào buồng kỷ luật và cùm chân”. Hình ảnh minh hoạ cho thông tin trong bài viết này chúng tôi chỉ xin dẫn ra hai trường hợp sau đây:
Ngày 26 tháng 3 năm 2024, Trại Giam An Điềm đã ra quyết định trong đó ghi rõ: “Giam tại buồng kỷ luật 10 ngày, cùm chân. Kể từ 17 giờ 15 phút, ngày 26 tháng 3 năm 2024 đến 17 giờ 15 phút ngày 05 tháng 04 năm 2024” đối với ông Hoàng Đức Bình, một tù nhân lương tâm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
Và mới hơn nữa, ngày 30 tháng 4 năm 2025, Trại Giam Xuân Lộc đã ra quyết định trong đó ghi: “Giam tại buồng kỷ luật 10 ngày (Kể từ 15 giờ 30 phút, ngày 30/04/2025 đến 15 giờ 30 phút, ngày 10/05/2025” đối với ông Bùi Tuấn Lâm, một tù nhân lương tâm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ nhân quyền.
Ngoài ra, trong cả hai quyết định kỷ luật này còn đưa ra các hình phạt bổ sung khác bao gồm hạn chế mua đồ ăn uống, hạn chế thăm gặp thân nhân trong thời gian từ hai đến ba tháng sau khi đã kết thúc 10 ngày bị giam tại buồng kỷ luật.
Không những vậy hiện nay, tại Khoản 1 và 2 Điều 34 trong Văn Bản Hợp Nhất số 13/VBHN-VPQH của Văn Phòng Quốc Hội phát hành ngày 24 tháng 2 năm 2025 hợp nhất Luật Thi Hành Án Hình Sự 2019 với một số văn bản pháp quy khác vẫn giữ quy định “ Giam tại buồng kỷ luật đến 10 ngày.[…] Trong thời gian bị giam tại buồng kỷ luật, phạm nhân không được gặp thân nhân và có thể bị cùm chân” đối với những phạm nhân vi phạm nội quy trại giam hoặc vi phạm pháp luật.
Cũng tại văn bản này, tại Điểm g, Khoản 2 Điều 30 thì quy định giam riêng (giam giữ biệt lập – biệt giam) đối với những người “thường xuyên vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân”.
Ngoài ra, tại Điều 30 Nghị Định số 118/2024/NĐ-CP là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thi Hành Án Hình Sự 2019 đã quy định rất dài và chi tiết về các cách thức giam người, cùm chân người trong buồng kỷ luật và giam người trong buồng giam riêng (giam giữ biệt lập – biệt giam).
Cần lưu ý rằng buồng kỷ luật là một loại phòng giam giữ được thiết kế với đầy đủ các tính năng nhằm tra tấn thể xác, khủng bố tinh thần và hạ thấp nhân phẩm con người một cách vô cùng vô nhân đạo được đưa ra với lý do “đảm bảo an ninh quốc gia”. Phòng giam này chật hẹp vừa đủ một người nằm. Phòng giam có gắn cùm chân. Giả xử không cùm chân thì cũng không còn chỗ nào khác đủ cho việc nằm ngồi trong đó. Người bị giam trong buồng kỷ luật không được vệ sinh thân thể và dọn các chất thải như nước tiểu và phân của mình trong suốt thời gian bị giam. Họ phải ăn ngủ cùng với các chất thải này trong điều kiện không có ánh sáng tự nhiên và nhân tạo.
Từ những căn cứ minh tường trên, chúng ta dễ dàng nhận thấy vị đại diện nhà nước Việt Nam đã cung cấp thông tin sai sự thật hoặc cố tình lừa gạt các chuyên gia nhân quyền của Liên Hiệp Quốc và biến cuộc trao đổi nghiêm túc thành trò đùa bỡn cợt!
Do vậy, không quá bất ngờ nhưng thật sự vô cùng lo ngại khi ngày 18 tháng 7 năm 2025, Uỷ Ban Công Ước đã phát hành bản kết luận đánh giá về tình hình thực thi công ước tại Việt Nam dựa trên kết quả các phiên trao đổi nói trên. Bản kết luận đã đưa ra hơn 60 vấn đề được tập hợp trong 57 phân đoạn đánh giá về sự vô cùng thất vọng của các chuyên gia Liên Hiệp Quốc đối nhà nước Việt Nam thực thi công ước này khi họ đã tham gia được 43 năm.
Với tư cách là người dân – người chủ của quốc gia, chúng ta phải dùng quyền của mình để yêu cầu bà Lê Thị Thu Hà và nhà nước Việt Nam phải nghiêm túc trong việc báo cáo với Liên Hiệp Quốc về tình trạng thực thi công ước của họ. Chúng ta không cho phép họ được bôi xấu thể diện quốc gia khi họ đã biến các phiên họp của Liên Hiệp Quốc trở thành sân khấu để họ trình diễn những màn nói dối và lừa gạt các chuyên gia Liên Hiệp Quốc. Đồng thời chúng ta cũng cần phổ biến cho mọi người cùng biết tình trạng này để cùng nhau nộp các bản báo cáo tới cho Liên Hiệp Quốc để rọi ánh sáng vào những góc khuất vi phạm nhân quyền ở Việt Nam.
Với các gia đình tù nhân lương tâm, đây là cơ hội để khiếu nại với nhà nước Việt Nam và nộp báo cáo với Liên Hiệp Quốc về tình trạng người thân của mình đã bị chính quyền Việt Nam giam giữ vô nhân đạo và hạ thấp nhân phẩm.
Chúng ta có đầy đủ những quyền đó bởi chúng đã được Liên Hiệp Quốc thiết lập trong chín công ước quốc tế nhân quyền. Ngoài ra, ngay trong bản Kết luận về tình hình thực thi ICCPR tại Việt Nam vừa nêu ở trên, Uỷ Ban Công Ước cũng đã nhắc nhở về các quyền này của chúng ta trong các phân đoạn số 60, 61 và 62.