Như tin đã đưa, vào ngày 18 tháng 7 năm 2025, Ủy Ban Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc (Ủy Ban ICCPR) đã công bố kết luận về tình hình thực thi Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị (International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR) tại Việt Nam dựa trên kết quả cuộc rà soát lần thứ tư vừa diễn ra trong hai ngày 7 và 8 tháng 7 năm 2025 tại Geneva, Thuỵ Sĩ.
Bản kết luận này đã chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại đó là Việt Nam vẫn đang vi phạm hầu hết các quyền dân sự và chính trị của người dân.
ICCPR có tổng cộng 26 điều ghi nhận về các quyền dân sự và chính trị của người dân. Theo bản kết luận, Việt Nam đang vi phạm tổng cộng 20 điều trong số 26 điều này. Như vậy, Việt Nam đang có sự vi phạm lên tới 77% số điều luật về các quyền dân sự và chính trị trong ICCPR.
Ngoài ra, vẫn theo bản kết luận này, Ủy Ban ICCPR lấy làm tiếc rằng cho đến nay, sau 43 năm tham gia công ước, Việt Nam vẫn chưa ký hai nghị định thư bổ sung cho công ước. Nghị định thư thứ nhất là vô cùng quan trọng nhằm thiết lập thẩm quyền của Ủy ban công ước và mở ra thủ tục khiếu nại khi một quốc gia có sự vi phạm công ước. Với cách tính như vậy, Việt Nam đang có sự vi phạm và không chịu thực thi đầy đủ lên tới gần 30 điều trong tổng số 53 điều luật của ICCPR.
Bảng liệt kê dưới đây của chúng tôi sẽ lần lượt cho mọi người biết về các vấn đề Việt Nam đang có sự vi phạm hoặc không chịu thực thi đầy đủ và các điều luật cụ thể trong ICCPR:
- Hiến pháp và luật quốc gia đã tự tiện đưa vấn đề an ninh quốc gia thành một rào cản pháp lý khiến xâm hại rất nhiều quyền của người dân được quy định trong công ước. Hệ thống toà án chưa đảm bảo sự độc lập để phán quyết các vấn đề quyền của người dân được quy định trong công ước – vi phạm Điều 2 và Điều 4 trong ICCPR. Ngoài ra vấn đề này còn vi phạm vào Bình Luận Chung số 29 về công ước.
- Chưa thành lập Ủy ban nhân quyền hoạt động độc lập chính quyền để thúc đẩy việc thực thi công ước – vi phạm Điều 2 trong ICCPR.
- Các thông tin về việc chống tham nhũng thiếu minh bạch và có dấu hiệu lựa chọn đối tượng bị xử lý. Do vậy, việc chống tham nhũng dường như đang được thực hiện dưới động cơ chính trị hơn là vì mục tiêu xây dựng một bộ máy quản trị quốc gia lành mạnh – vi phạm Điều 2 và Điều 25 trong ICCPR.
- Những người khuyết tật, những người mắc chứng tâm thần vẫn chưa được sự tôn trọng và bảo vệ nhân phẩm. Họ cũng không nhận được sự trợ giúp cần thiết để duy trì cuộc sống hằng ngày – vi phạm Điều 2, 19, 20 và 26 trong ICCPR.
- Những người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính vẫn chưa được luật pháp Việt Nam bảo vệ. Hôn nhân của họ vẫn đang bị pháp luật bỏ rơi – vi phạm Điều 2, 19, 20 và 26 trong ICCPR.
- Phụ nữ và nhất là phụ nữ các dân tộc thiểu số (Khmer-Krom, H'Mông và người Thượng) vẫn chưa nhận được sự bảo vệ cần thiết từ luật pháp. Họ vẫn chịu nhiều thiệt thòi trong các hoạt động chính trị và công tác xã hội – vi phạm Điều 2, 3 và 25 trong ICCPR.
- Bạo lực gia đình và vấn đề xâm hại tình dục vẫn chưa được giải quyết triệt để bằng luật pháp điều này khiến cho nạn nhân trong đó chủ yếu là nạn nhân nữ và trẻ em vẫn đang chịu nhiều hậu quả nghiêm trọng liên quan đến danh dự nhân phẩm và sức khoẻ tính mạng – vi phạm Điều 2, 3, 6, 7 và 25 trong ICCPR.
- Xử lý các vấn đề khẩn cấp trong đó có vấn đề dịch COVID-19 không đáp ứng các tiêu chuẩn dẫn đến vi phạm hầu hết các quyền dân sự và chính trị của người dân được ghi trong công ước, và vi phạm nặng nề nghĩa vụ thông báo với Liên Hiệp Quốc – vi phạm Điều 4.
- Chưa có sự tiến bộ đáng kể trong việc xem xét xoá bỏ án tử hình. Đặc biệt vẫn ghi nhận rõ tình trạng thiếu minh bạch trong việc kết án và thi hành án tử hình dựa trên thành phần dân tộc và địa vị xã hội. Người bị án tử hình không được tiếp cận quyền khiếu nại trong tố tụng – vi phạm Điều 2, 6 và 14 trong ICCPR và Bình Luận Chung số 36 về công ước.
- Không có các biện pháp bảo vệ người dễ bị tổn thương trong đó đối tượng quan trọng nhất chính là các sắc dân bản địa miền núi trước biến đổi khí hậu – vi phạm Điều 6 và Điều 27 trong ICCPR và Bình Luận Chung số 36 về công ước.
- Có một sự vi phạm rất nghiêm trọng khi chính quyền Việt Nam đã từng thực hiện các việc bắt cóc và cưỡng bức mất tích người ẩn lánh ở nước ngoài trái pháp luật nước sở và điều này cũng được thực hiện ngay tại trong nước. Ngoài ra, chính quyền Việt Nam đang lạm dụng lệnh truy nã quốc tế INTERPOL – vi phạm các Điều 6, 7, 9 và 16 trong ICCPR.
Xin mời quý độc giả chú ý xem tiếp phần hai. Trong phần này, chúng tôi sẽ liệt kê các điều khoản mà nhà nước Việt Nam vi phạm nghiêm trọng liên quan đến án tử hình, tù nhân chính trị và bao che các quan chức phạm tội hối lộ…