Trong nhiều năm qua, các nhà tù ở Việt Nam áp dụng tối đa việc sử dụng các biện pháp khiêu khích đối với những người tù chính trị và tù nhân lương tâm.
Một trong những trò đó là khi tù nhân chính trị và tù nhân lương tâm gửi đơn thư tới họ hoặc tới bất kỳ cơ quan công quyền nào thì họ đều cưỡng bức phải viết theo hình thức mẫu mà họ áp đặt. Tiêu thức họ áp đặt bao gồm: tờ đơn phải có quốc hiệu và tiêu ngữ “Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam/ Độc lập – Tự do – Hạnh phúc. Tên đơn phải có chữ XIN để xin cơ quan công quyền hoặc viên chức chính quyền nào đó chứ không được đề là “yêu cầu”. Ngoài ra, đơn còn có phần tự giới thiệu bản thân của người viết đơn với nội dung “đã phạm tội gì, mức án tù giam bao nhiêu năm”
Khi gặp phải chiêu trò này, hầu hết các tù nhân chính trị và tù nhân lương tâm đều rất bức xúc và phản ứng lại một cách vô cùng mạnh mẽ. Các tù nhân chính trị và tù nhân lương tâm đều từ chối không viết theo tiêu thức mẫu đơn mà các nhà tù đặt ra và chủ động viết một tờ đơn với hình thức khác. Trong tờ đơn này, phần giới thiệu về bản thân, những người tù đã mạnh mẽ tự khẳng định lại rằng mình là người vô tôi, mình là người yêu nước và đang phải chịu án oan sai từ một chế độ độc ác tàn bạo. Khi tờ đơn bị nhà tù từ chối tiếp nhận để giải quyết hoặc chuyển đi theo quy định của pháp luật thì các tù nhân chính trị và tù nhân lương tâm tiếp tục phản ứng một cách dữ dội để thể hiện chính kiến quan điểm của mình.
Trước hết cần phải thừa nhận và ủng hộ việc các tù nhân chính trị và tù nhân lương tâm không viết theo mẫu đơn do nhà tù cộng sản Việt Nam đặt ra là một việc làm đúng đắn phải được duy trì. Luật pháp Việt Nam không có bất kỳ quy định nào cho phép nhà tù được đặt ra một mẫu đơn riêng với những người tù. Ngoại trừ việc người tù đang phải chấp hành bản án, họ vẫn là những công dân và phần lớn các quyền dân sự và chính trị của họ không bị pháp luật tước đoạt. Luật pháp Việt Nam cũng không có bất kỳ quy định nào bắt buộc người tù phải tự giới thiệu mình đã phạm tội gì và mức án tù bao nhiêu năm ngoại trừ một số trường hợp cần cho các cơ quan chức năng biết thông tin về án tù.
Tuy nhiên, từ việc không chấp nhận mẫu đơn áp đặt do nhà tù tự ý đặt ra tới với việc chính mình cũng đặt ra một mẫu đơn mà ở đó tờ đơn được biến thành bản kết tội chính quyền cộng sản Việt Nam lại là hai việc khác nhau và cần phải được cân nhắc xác định rõ mục tiêu của mình là muốn gì lúc này!
Nếu mục tiêu của người tù là nhân cơ hội này để thanh minh cho bản án của mình trong sự tuyệt vọng thì đó những hành động mang tính cảm xúc mạnh mẽ có thể tiếp tục làm. Người tù có thể biến tờ đơn đó thành bản cáo trạng về sự tồi tàn của chế độ cộng sản Việt Nam. Lẽ dĩ nhiên là cần phải xác định rằng tờ đơn đó sẽ không thể được nhà tù giải quyết hoặc chuyển tới người và cơ quan khác có thẩm quyền giải quyết. Bởi vì theo các luật chuyên ngành như khiếu nại, tố cáo, hành chính, dân sự…họ (nhà tù) cũng chỉ được phép giải quyết hoặc chuyển đơn khi các tờ đơn này đã được soạn theo đúng mẫu căn bản của từng luật chuyên ngành.
Trong trường hợp mục tiêu của người tù là muốn giải quyết vấn đề mình đang gặp phải thì người tù cần phải sắp xếp các hành động của mình sao cho phù hợp nhất với hoàn cảnh thực tế của mình.
Bước thứ nhất: Kiên quyết từ chối mẫu đơn do nhà tù Việt Nam tự ý đặt ra.
Bước thứ nhì: Soạn thảo một văn bản chuẩn mực theo luật chuyên ngành mà mình đang phải tuân thủ. Vì là người đang bị buộc phải thi hành án nên dù muốn hay không muốn, người tù vẫn phải cung cấp cho cơ quan chức năng hoặc cán bộ công quyền giải quyết đơn các thông tin về địa chỉ nơi ở hiện tại của mình là buồng giam nào, phân trại nào thuộc trại giam nào. Ngoài ra cũng cần cung cấp đầy đủ thông tin về bản án đã buộc tội mình. Những thông tin này không phải là lời tự thừa nhận tội mà chỉ là thông tin xác định hiện trạng pháp lý của người tù.
Bước thứ ba: Khi nhà tù Việt Nam từ chối tiếp nhận đơn, người tù cần yêu cầu nhà tù phải viện dẫn lý do từ chối đơn của mình. Tuyệt đối không mắc mưu kích động của nhà tù để tự biến thành một cuộc tranh cãi về bản án. Cần phải thấy rằng khi tranh cãi về bản án thì đó chính là người tù đã mắc phải bẫy nhà tù đang giăng ra. Mục tiêu của họ là biến người tù bị rơi vào trạng thái phân tán bởi nhiều sự kiện.
Xác định rõ ràng mục tiêu cho mình, người tù sẽ có đủ sự tỉnh táo để hoá giải những chiêu trò kích động của hệ thống nhà tù Việt Nam hiện nay bằng các quy định của pháp luật. Hoặc ở đó, người tù cũng có đủ sự thanh thản để tham gia vào một trò chơi mới không có hồi kết nhưng đã biết trước nhà tù đang giữ vị thế kẻ đạo diễn.
BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam