Việc chính quyền Việt Nam khởi tố hình sự và bắt tạm giam ông Lê Anh Tuấn, anh trai của ông Lê Anh Tú (tên tu tập hiện nay là Minh Tuệ) đã làm dư luận dấy lên mối nghi ngờ cho rằng đây là thủ đoạn nhằm tấn công niềm tin tôn giáo của một người tu hành.
Với tấm lòng yêu mến ông Lê Anh Tú và người thân của ông, một số người đã vận động số tiền gần 1 tỷ VND để giúp ông Lê Anh Tuấn có thể bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội. Nếu ông Lê Anh Tuấn sử dụng số tiền này nộp cho cơ quan điều tra thì liệu điều gì có thể xảy ra? Hãy cùng chuyên gia pháp lý của BPSOS – Đề Án Dân Quyền xem xét:
NHỮNG GÌ CÓ THỂ ĐẠT ĐƯỢC
Trước hết, có thể thấy hành động quyên góp này thể hiện rằng một bộ phận người Việt vẫn đang rất quan tâm tới vấn đề tôn giáo. Họ đang soi xét chính quyền Việt Nam trong bất kỳ mối nghi vấn nào liên quan đến tôn giáo. Những nghi vấn này cũng cho thấy mức độ thiếu tin tưởng của người dân vào sự minh bạch và thượng tôn pháp luật của chính quyền Việt Nam trong việc hành xử với người dân trong đó có vấn đề tôn giáo. Điều đó ít nhiều sẽ buộc chính quyền Việt Nam phải hành xử thận trọng hơn khi có sự giám sát của dư luận.
Sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội là một hành vi pháp lý nên sẽ dẫn tới những hậu quả pháp lý nhất định đã được luật hoá bao gồm:
Theo Khoản 3 Điều 29 Bộ Luật Hình Sự 2015 thì việc sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội có thể dẫn tới việc được miễn trách nhiệm hình sự nếu “Người thực hiện tội phạm nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác” và “được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự”
Bên cạnh đó, với các trường hợp còn lại thì theo Điểm b, Khoản 1 Điều 51 Bộ Luật Hình Sự 2015 thì hành vi này có thể được xem xét là tình tiết để giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Hay nói khác đi, việc sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội có thể được các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét giảm số năm tù giam đối với người phạm tội.
NHỮNG GÌ CÓ THỂ MẤT
Trước hết, cần phải thấy rằng việc sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội được các nhà làm luật xác định nó là kết quả của sự tự nhận thức của người phạm tội về hành vi nguy hiểm mình đã gây ra cho xã hội và người bị hại. Do đó, hành vi này sẽ loại trừ nhận thức của nghi can rằng mình là người vô tội ngay khi quá trình tố tụng chưa kết thúc.
Ông Lê Anh Tuấn đang bị các cơ quan chức năng Việt Nam điều tra về tội “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” theo Điều 356 Bộ Luật Hình Sự 2015. Đây là một trong những tội danh được xác định bằng lỗi cố ý trực tiếp. Để viện dẫn cho nghi ngờ của rằng việc xử lý hình sự này là nhằm để tấn công quyền tự do tôn giáo của ông Lê Anh Tú, dư luận đã đưa ra tình tiết ông Lê Anh Tuấn lập công ty tư nhân trên phần đất của nhà nước để hỗ trợ cho việc tu tập của ông Lê Anh Tú. Như vậy, việc sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội trong trường hợp này đã vô tình gián tiếp thừa nhận ông Lê Anh Tuấn và những người yêu mến ông Lê Anh Tú đang lợi dụng vấn đề tôn giáo để chống chính quyền. Điều này sẽ khiến cho việc đấu tranh bảo vệ quyền tự do tôn giáo trở nên phức tạp và khó đạt được mục tiêu cao cả trước một chính quyền sẽ luôn luôn tìm mọi cách bóp méo thông tin tới người dân.
Tình tiết định lượng trong hành vi phạm tội đang bị điều tra của ông Lê Anh Tuấn là gây thiệt hại gần 1 tỷ VND. Với số tiền thiệt hại này, ông Lê Anh Tuấn sẽ bị kết tội theo Khoản 2 Điều 356 Bộ Luật Hình Sự 2015. Theo đó, khung hình phạt này sẽ thuộc loại tội phạm nghiêm trọng đến rất nghiêm trọng với lỗi cố ý nên sẽ không được áp dụng quy định tại Khoản 3 Điều 29 Bộ Luật Hình Sự 2015 để được miễn trách nhiệm hình sự. Như vậy, việc sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả phạm tội trong trường hợp này chỉ có thể dẫn tới việc áp dụng Điểm b, Khoản 1 Điều 51 Bộ Luật Hình Sự 2015 để được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, điều này là không chắc chắn một khi các cơ quan điều tra có thể mở rộng điều tra về những hành vi mang tính chất lợi dụng tôn giáo để chống phá nhà nước mà vô tình dư luận đã tạo ra cơ hội cho chính quyền lợi dụng.