Hành hạ người tù bằng cách cùm chân trong buồng biệt giam là một hình thức tra tấn vô nhân đạo. Vì vậy, ngày nay hầu hết các quốc gia văn minh trên thế giới đã bãi bỏ hình thức trừng phạt này. Các định chế nhân quyền của Liên Hiệp Quốc và các tổ chức nhân quyền thế giới cũng tiếp tục nỗ lực vận động các quốc gia kém văn minh cần sớm bãi bỏ hình thức tra tấn này.
Thừa hiểu việc trừng phạt người tù bằng cách cùm chân trong buồng biệt giam là PHẢN ĐỘNG, là đi ngược với trào lưu tiến bộ của thế giới, nên trong kỳ kiểm định phổ quát về tình hình thực thi Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị tại Việt Nam, đại diện của chính quyền Việt Nam đã lấp liếm nói rằng họ đã không còn áp dụng hình thức này trong hệ thống trại giam. Tuy nhiên, qua theo dõi trong bốn năm qua, các gia đình tù nhân trong đó chủ yếu là các gia đình tù nhân lương tâm cho biết người thân của họ vẫn đang bị nhà tù Việt Nam cùm chân trong buồng biệt giam. Mới đây nhất, gia đình tù nhân lương tâm Hoàng Đức Bình đã loan tin về việc tù nhân này vừa bị cùm chân trong buồng biệt giam bảy ngày.
Trừng phạt kép
Trong một bài viết trước đây, chúng tôi đã từng phân tích rằng chế độ nhà tù ở Việt Nam đang thực hiện hình thức trừng phạt kép đối với tù nhân. Trong thời gian tù nhân bị cùm chân trong buồng biệt giam 10 ngày, họ còn bị đối xử như con vật không còn phẩm giá của một con người khi phải sống trong điều kiện mất vệ sinh hôi thối với chất thải của mình. Họ còn bị tra tấn bởi côn trùng trong tự nhiên dưới sự cố tình tạo ra điều kiện này của các cai ngục cộng sản. Họ cũng bị tra tấn cả về thể xác lẫn tinh thần khi buồng biệt giam là một ngục tù hoàn toàn thiếu ánh sáng tự nhiên và nhân tạo. Hơn thế nữa, sau khi rời khỏi buồng biệt giam, họ còn bị hạn chế mọi hình thức liên lạc với người thân bao gồm cả việc nhận đồ tiếp tế thức ăn phục vụ nhu cầu tối thiểu hằng ngày.
Tuy nhiên, trong bài viết này chúng tôi còn muốn chỉ rõ cho mọi người thấy hệ thống nhà tù Việt Nam còn đang áp dụng hình thức trừng phạt kép tới thân nhân của những người tù nhân khi họ. Mọi người đều biết rằng người thân của tù nhân không phải chịu bất cứ trách nhiệm liên đới nào với hành vi phạm tội (giả định là đã được xét xử công bằng) của người tù. Vì thế, quyền được liên lạc, thăm gặp và tiếp tế nuôi sống tù nhân của họ là không thể bị hạn chế bởi bất kỳ phương thức trừng phạt nào áp dụng cho người tù. Như vậy, khi xem xét áp dụng một hình thức trừng phạt nào đó dành cho tù nhân thì hệ thống nhà tù Việt Nam phải có nghĩa vụ xem xét tính hợp lý và sự khả thi để không ảnh hưởng tới bất kỳ ai vốn không bị hạn chế các quyền đương nhiên của họ.
Người thân của tù nhân phải làm gì
Như đã trình bày trên đây, người thân của tù nhân không phải là đối tượng đang bị pháp luật áp dụng các biện pháp trừng phạt. Liên lạc, thăm gặp và tiếp tế nuôi sống tù nhân là quyền đương nhiên xuất phát từ mối liên hệ tình cảm tự nhiên mà không một quốc gia nào có thể đặt ra luật để cấm cản. Các quy định của hệ thống nhà tù Việt Nam đặt ra đang thể hiện sự vô pháp, vô nhân đạo và thách thức nhận thức của xã hội và gia đình người thân của tù nhân. Vì thế, đã đến lúc người thân của tù nhân phải có văn bản yêu cầu trại tù phải giải thích tính pháp lý của các biện pháp trừng phạt tù nhân nhưng đang gây ảnh hưởng kép tới quyền của mình. Người thân của tù nhân cũng phải có văn bản yêu cầu quốc hội phải xem xét tính vi hiến của những văn bản dưới luật này.
Không những thế, Điều 44 Luật Thi Hành Án Hình Sự 2019 của chính quyền Việt Nam còn quy định nghĩa vụ của các nhà tù là phải “phối hợp với gia đình phạm nhân” để gia đình người tù có thể thể hiện sự “quan tâm động viên phạm nhân tích cực học tập, rèn luyện…”. Như vậy, theo luật, trong những trường hợp người tù đang bị cùm chân trong buồng biệt giam thì lại càng cần thiết hơn nữa việc người thân vào gặp tù nhân để giúp họ nhận được nhiều hơn nữa sự quan tâm động viên hoặc sự hướng dẫn để họ tìm hiểu rõ hơn các quy định của luật nhân quyền quốc tế và luật Việt Nam. Chẳng vậy mà bất kỳ thông báo của nhà tù nào gửi người thân của tù nhân cũng dành những dòng cuối để nhắc lại quy định tại Điều 44 Luật Thi Hành Án Hình Sự 2019 mà chúng tôi vừa viện dẫn.
Để khai dụng câu chữ mà luật Việt Nam và các thông báo từ các trại tù Việt Nam khuyến khích đang người thân vào gặp tù nhân đang bị cùm chân trong buồng biệt giam, BPSOS sẵn sàng xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng gia đình tù nhân thực hiện với mục tiêu đạt được việc gọi điện, gửi thư, vào gặp và tiếp tế đồ đạc cho tù nhân. Kế hoạch này bao gồm hay hành động song song phối hợp với nhau đó là gửi đơn yêu cầu giải quyết và vận động quốc tế theo dõi vụ việc để tránh việc các thế lực phản động sẽ tìm mọi cách bưng bít thông tin.