Kể từ năm 2004, vấn đề thao túng các hoạt động của người Việt sống ở nước ngoài đã được Đảng Cộng Sản Việt Nam thực hiện bằng Nghị Quyết số 36/NQ-TW. Tuy nhiên, trong tình hình mới, vào ngày 2 tháng 8 năm 2026, ông Tô Lâm đã ký ban hành Nghị Quyết số 23/ NQ-TW để thay thế văn bản nói trên.
Công khai việc cài cắm gián điệp
Bố cục hình thức của Nghị Quyết số 36/NQ-TW được trình bày thành 4 phần với các nội dung bao gồm: (I) Quan điểm chỉ đạo (của Đảng Cộng Sản Việt Nam), (II) mục tiêu, (III) nhiệm vụ, giải pháp và (IV) tổ chức thực hiện. Nội dung trong bố cục này tập trung nhằm công khai chủ trương cài cắm sâu hơn và nhiều hơn đội ngũ gián điệp nằm vùng trong các tổ chức cộng đồng của người Việt sống tại nước ngoài.
Về tổng thể, Đảng Cộng Sản Việt Nam đặt ra mục tiêu là “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng (đảng của họ) với công tác người Việt Nam tại nước ngoài” với các biện pháp lồng ghép mục tiêu này vào trong mọi chiến lược phát triển của quốc gia (Mục 1 của phân mục III về nhiệm vụ và giải pháp).
Để hoàn thành mục tiêu này, Đảng Cộng Sản Việt Nam buộc bộ máy cầm quyền quốc gia phải dành ngân sách cho việc “tập huấn, bồi dưỡng để người Việt Nam ở nước ngoài tích cực tham gia, hợp tác trong công tác thông tin trong tuyên truyền về Việt Nam ở tại nước sở tại” (Mục 6 của phân mục III về nhiệm vụ và giải pháp). Đây là công tác dùng vật chất để tha hoá nhằm biến các đài và báo tư nhân tiếng Việt ở nước ngoài trở thành công cụ tuyên truyền cho Đảng Cộng Sản Việt Nam.
Bên cạnh đó, Đảng Cộng Sản Việt Nam còn buộc bộ máy cầm quyền quốc gia phải “Đảm bảo nguồn lực cho công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Bố trí cán bộ, bộ phận chuyên trách làm công tác cộng đồng tại các địa bàn có đông người Việt Nam.” (Mục 7 của phân mục III về nhiệm vụ và giải pháp). Chiến lược này sẽ biến các tổ chức cộng đồng của người Việt ở nước ngoài thành những tổ chức ngoại vi của Đảng Cộng Sản Việt Nam. Khi đó, bộ máy hành chính cộng đồng sẽ là công cụ theo dõi và thu thập thông tin về những người trong cộng đồng cho Đảng Cộng Sản Việt Nam.
Người Việt ở nước ngoài phải làm gì?
Trong một số bài viết đăng trên mạng xã hội, một người tị nạn tại Hoa Kỳ vốn là cựu luật sư được đào tạo dưới chế độ cộng sản Việt Nam đã đưa ra thông tin chủ quan đầy ảm đạm khi cho rằng hầu hết các tổ chức chống cộng sản Việt Nam hiện nay ở nước ngoài đều có thành phần lãnh đạo là người do Đảng Cộng Sản Việt Nam đã cài cắm vào. Mặc dù thông tin này mang đậm tính nhận định chủ quan cực đoan nhưng khi Đảng Cộng Sản Việt Nam đã dám công khai điều này trong văn bản nói trên thì nó cũng buộc các cộng đồng người Việt phải nghĩ tới hành động cần thiết phải thực hiện cho tình huống này. Trong ngày cuối tuần 8 tháng 8 năm 2026, đây đó một số nơi đã tổ chức những cuộc biểu tình phản đối Nghị Quyết 23 của Đảng Cộng Sản Việt Nam. Đây là việc làm cần thiết để bắn tiếng cho Đảng Cộng Sản Việt Nam biết về thái độ của những người Việt hiện đang sống ở nước ngoài. Tuy nhiên, nếu chỉ vậy thì chưa đủ bởi biểu tình không làm lộ diện ra được những kẻ gián điệp núp bóng trong cộng đồng và nó cũng không làm thay đổi quyết định của những báo đài tiếng Việt khi họ chọn con đường hợp tác với Đảng Cộng Sản Việt Nam. Có lẽ bên việc cần thiết lúc này là các cộng đồng người Việt ở nước ngoài phải xây dựng những thiết chế nội bộ đủ khả năng để xử lý những con người trong tổ chức. Việc kết nạp thành viên và lãnh đạo cộng đồng phải đặt dưới thiết chế phù hợp trong đó đặt chất lượng lên trên mục tiêu hoạt động hình thức. Ngoài ra, theo Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng, Giám Đốc của BPSOS thì một công tác rất quan trọng đó là phải tăng cường công tác vận động quốc tế. Theo ông, tại các quốc gia văn minh đang dung chứa người tị nạn cộng sản đều có luật trừng phạt nghiêm khắc những kẻ làm tay sai và gián điệp cho các chính quyền cộng sản. Một khi Đảng Cộng Sản Việt Nam công khai việc cài cắm gián điệp ra nước ngoài thì việc này phải được báo cáo chi tiết để các quốc gia văn minh kịp có các hành động trao đổi ngoại giao với chính quyền Việt Nam. Các công tác này đòi hỏi phải làm một cách có kế hoạch cụ thể chứ không chỉ là hành động bộc phát nhất thời.
BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam