Các đồ vật cấm phạm nhân sử dụng và lưu giữ trong nhà tù hiện nay được quy định tại Điều 2 Thông Tư 65/2026/TT-BCA đã có hiệu lực kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2026.
Thực sự mà nói, Thông Tư 65/2026/TT-BCA được ký bởi ông Lương Tam Quang không có nhiều điểm mới so với các thông bị thay thế được ký bởi ông Tô Lâm và ông Trần Đại Quang trước đó (Thông Tư 10/2020/TT-BCA và Thông Tư 58/2011/TT-BCA). Điểm mới căn bản đó là thông tư này đưa thêm việc cấm tù nhân được phép sử dụng thực phẩm chế biến sẵn do người nhà cung cấp nhằm tạo ra cơ hội kinh doanh “một mình một chợ” trong các trại tù. Còn lại các nhóm đồ vật bị cấm khác đều đã được sao chép như các thông tư cũ. Vấn đề nằm ở chỗ, tuy đã có quy định từ lâu nhưng một số đồ vật cấm vẫn được các viên cai tù mắt nhắm mắt mở bỏ qua cho người tù được phép mang vào buồng tù sau mỗi lần gặp người thân. Tuy nhiên, tại thời điểm hiện nay, điều đó có thể thay đổi đáng kể khi ai cũng biết tình trạng độc đoán của nhà nước Việt Nam đang ngày một trở nên trầm trọng hơn. Vì vậy, người thân của tù nhân nên biết và chủ động tránh 12 nhóm đồ vật sau đây khi cho tặng tù nhân:
1. Vũ khí và vật liệu nổ các loại.
2. Các công cụ có tính năng gây sát thương hoặc ảnh hưởng tới sức khoẻ con người.
3. Các chất cháy, gây cháy, chất phóng xạ, hóa chất, độc dược.
4. Các chất ma túy và tiền chất của ma tuý.
5. Thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần; rượu, bia và các chất kích thích khác.
6. Các đồ vật bằng kim loại, sành sứ, đá, thủy tinh hoặc các chất liệu rắn khác có thể dùng làm vật dụng gây sát thương.
7. Tiền, giấy tờ có giá, các loại thẻ thanh toán bằng hình thức điện tử, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý.
8. Giấy tờ tùy thân, giấy tờ về cư trú, giấy về học vấn và nghề nghiệp của người tù.
9. Các thiết bị, linh kiện điện tử, thông tin liên lạc cá nhân, phương tiện ghi âm, ghi hình ngoại trừ các trang thiết bị điện tử dùng trong y tế để đảm bảo sức khoẻ của người tù.
10. Các loại sách, báo, ấn phẩm in ấn nói chung.
11. Thực phẩm tươi sống hoặc thực phẩm đã qua sơ chế thủ công nói chung.
12. Các đồ vật khác mà theo ý chủ quan của các viên cai tù tự cho rằng không an toàn trong buồng tù. (Tóm lược theo Điều 2 Thông Tư 65/2026/TT-BCA)
Lưu ý rằng với quy định tại Khoản 12 của Điều 2 này thì bất cứ đồ vật nào được người nhà mang tới hoặc gửi bưu điện cho tù nhân đều có thể bị cấm theo ý chủ quan của nhà tù. Do đó, hãy hết sức cân nhắc những đồ vật định cho tặng người tù dựa trên bối cảnh hiện tại của trại tù mà người thân đang bị buộc thi hành án. Một trong những đồ vật mà lâu nay người nhà thường cung cấp cho người tù đó là các thuốc y tế thông thường và thực phẩm chức năng có thể sẽ bị nhà tù làm khó.
Có rất nhiều quy định cấm phải được bãi bỏ như cấm sử dụng và lưu giữ giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ về học vấn hoặc nghề nghiệp của người tù; cấm sách báo, cấm các vật dụng phương tiện liên lạc cá nhân, thiết bị ghi âm hay ghi hình. Lẽ ra các tù nhân phải được phép sử dụng các vật dụng này bởi chúng phục vụ các nhu cầu căn bản của con người và việc sử dụng chúng không phương hại đến các biện pháp trừng phạt người tù một cách hợp lý.
Điều 4 của thông tư chỉ có quy định về trình tự xử lý vi phạm khi hành vi đưa, nhận và lưu trữ các đồ vật kể trên có dấu hiệu vi phạm hình sự mà không có các quy định xử lý nếu các hành vi đó không tới mức vi phạm hình sự. Đây là một quy định gian lận, rất mập mờ và ám chỉ rằng mọi hành vi đưa, nhận và lưu trữ các đồ vật không được phép đều có thể bị suy diễn thành hành vi vi phạm hình sự.
Quy định về cầm người tù sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng do người nhà cung cấp sẽ phải đặt ra yêu cầu liệu cơ sở y tế của nhà tù có đảm bảo được sức khoẻ của tù nhân hay không nếu không cho phép họ sử dụng thuốc do người nhà mang tới và nhà tù thực hiện việc kiểm soát chuyên môn.
Các quy định trên phải được sửa đổi. Để làm được việc này, gia đình tù nhân nên chủ động phối hợp với các tổ chức bảo vệ nhân quyền lên tiếng với quốc tế gây sức ép với chính quyền Việt Nam trong các kỳ kiểm điểm nhân quyền. Tuyệt đối không thực hiện hành vi lén lút cung cấp cho tù nhân các đồ vật nói trên để dẫn tới những hậu quả nặng nề từ cách hành xử chủ quan áp đặt của nhà tù đã được thông tư hướng dẫn mớm sẵn.
BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam